https://dharmawiki.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Adiparva_Adhyaya_131_%28%E0%A4%86%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A4%BF_%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7%E0%A5%A9%E0%A5%A7%29 2026-04-26T13:11:09Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.35.4 https://dharmawiki.org/index.php?title=Adiparva_Adhyaya_131_(%E0%A4%86%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A4%BF_%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7%E0%A5%A9%E0%A5%A7)&diff=120159&oldid=prev 2019-08-03T15:06:26Z

<p></p> <a href="https://dharmawiki.org/index.php?title=Adiparva_Adhyaya_131_(%E0%A4%86%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A4%BF_%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7%E0%A5%A9%E0%A5%A7)&amp;diff=120159&amp;oldid=120089">Show changes</a>

Tsvora https://dharmawiki.org/index.php?title=Adiparva_Adhyaya_131_(%E0%A4%86%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A4%BF_%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7%E0%A5%A9%E0%A5%A7)&diff=120089&oldid=prev 2019-07-28T11:56:00Z

<p>Created page with &quot;वैशम्पायन उवाच ततः सम्पूजितो द्रोणो भीष्मेण द्विपदां वरः। विशश्...&quot;</p> <p><b>New page</b></p><div>वैशम्पायन उवाच<br /> <br /> ततः सम्पूजितो द्रोणो भीष्मेण द्विपदां वरः।<br /> <br /> विशश्राम महातेजाः पूजितः कुरुवेश्मनि॥ 1-131-1<br /> <br /> विश्रान्तेऽथ गुरौ तस्मिन्पौत्रानादाय कौरवान्।<br /> <br /> शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च॥ 1-131-2<br /> <br /> गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम्।<br /> <br /> भारद्वाजाय सुप्रीतः प्रत्यपादयत प्रभुः॥ 1-131-3<br /> <br /> स ताञ्शिष्यान्महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान्।<br /> <br /> पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च द्रोणो मुदितमानसः॥ 1-131-4<br /> <br /> प्रतिगृह्य च तान्सर्वान्द्रोणो वचनमब्रवीत्।<br /> <br /> रहस्येकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा॥ 1-131-5<br /> <br /> द्रोण उवाच<br /> <br /> कार्यं मे काङ्क्षितं किञ्चिद्धृदि सम्परिवर्तते।<br /> <br /> कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं मे तदेतद्वदतानघाः॥ 1-131-6<br /> <br /> वैशम्पायन उवाच<br /> <br /> तच्छ्रुत्वा कौरवेयास्ते तूष्णीमासन्विशाम्पते।<br /> <br /> अर्जुनस्तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परन्तप॥ 1-131-7<br /> <br /> ततोऽर्जुनं तदा मूर्ध्नि समाघ्राय पुनः पुनः।<br /> <br /> प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा॥ 1-131-8<br /> <br /> ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च।<br /> <br /> ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान्॥ 1-131-9<br /> <br /> राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ।<br /> <br /> अभिजग्मुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम्॥ 1-131-10<br /> <br /> वृष्णयश्चान्धकाश्चैव नानादेश्याश्च पार्थिवाः।<br /> <br /> सूतपुत्रश्च राधेयो गुरुं द्रोणमियात्तदा॥ 1-131-11<br /> <br /> स्पर्धमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रोऽत्यमर्षणः।<br /> <br /> दुर्योधनं समाश्रित्य सोऽवमन्यत पाण्डवान्॥ 1-131-12<br /> <br /> अभ्ययात्स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया।<br /> <br /> शिक्षाभुजबलोद्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डवः॥ 1-131-13<br /> <br /> अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टोऽभवदर्जुनः।<br /> <br /> तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्ठवेषु च॥ 1-131-14<br /> <br /> सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिकोऽर्जुनः।<br /> <br /> ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत॥ 1-131-15<br /> <br /> एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत्।<br /> <br /> कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात्॥ 1-131-16<br /> <br /> पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात्।<br /> <br /> यावत्ते नोपगच्छन्ति तावदस्मै परां क्रियाम्॥ 1-131-17<br /> <br /> द्रोण आचष्ट पुत्राय तत्कर्म जिष्णुरौहत।<br /> <br /> ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम्॥ 1-131-18<br /> <br /> सममाचार्यपुत्रेण गुरुमभ्येति फाल्गुनः।<br /> <br /> आचार्यपुत्रात्तस्मात्तु विशेषोपचयेऽपृथक्॥ 1-131-19<br /> <br /> न व्यहीयत मेधावी पार्थोऽप्यस्त्रविदां वरः।<br /> <br /> अर्जुनः परमं यत्नमातिष्ठद्गुरुपूजने॥ 1-131-20<br /> <br /> अस्त्रे च परमं योगं प्रियो द्रोणस्य चाभवत्।<br /> <br /> तं दृष्ट्वा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम्॥ 1-131-21<br /> <br /> आहूय वचनं द्रोणो रहः सूदमभाषत।<br /> <br /> अन्धकारेऽर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन॥ 1-131-22<br /> <br /> न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजये त्वया।<br /> <br /> ततः कदाचिद्भुञ्जाने प्रववौ वायुरर्जुने॥ 1-131-23<br /> <br /> तेन तत्र प्रदीपः स दीप्यमानो विलोपितः।<br /> <br /> भुङ्क्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते॥ 1-131-24<br /> <br /> हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात्।<br /> <br /> तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डवः॥ 1-131-25<br /> <br /> योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दनः।<br /> <br /> तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोणः शुश्राव भारत।<br /> <br /> उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत्॥ 1-131-26<br /> <br /> द्रोण उवाच<br /> <br /> प्रयतिष्ये तथा कर्तुं यथा नान्यो धनुर्धरः।<br /> <br /> त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्ब्रवीमि ते॥ 1-131-27<br /> <br /> वैशम्पायन उवाच<br /> <br /> ततो द्रोणोऽर्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च।<br /> <br /> रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत्।<br /> <br /> गदायुद्धेऽसिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु॥ 1-131-28<br /> <br /> द्रोणः सङ्कीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान्।<br /> <br /> तस्य तत्कौशलं श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षवः॥ 1-131-29<br /> <br /> राजानो राजपुत्राश्च समाजग्मुः सहस्रशः।<br /> <br /> तान्सर्वान्शिक्षयामास द्रोणः शस्त्रभृतां वरः।<br /> <br /> ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुषः सुतः॥ 1-131-30<br /> <br /> एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह।<br /> <br /> न स तं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन्॥ 1-131-31<br /> <br /> शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया।<br /> <br /> शिष्योऽसि मम नैषादे! प्रयोगे बलवत्तरः।<br /> <br /> निवर्तस्व गृहानेव अनुज्ञातोऽसि नित्यशः॥<br /> <br /> स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृह्य परन्तपः॥ 1-131-32<br /> <br /> अरण्यमनुसम्प्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम्।<br /> <br /> तस्मिन्नाचार्यवृत्तिं च परमामास्थितस्तदा॥ 1-131-33<br /> <br /> इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं नियममास्थितः।<br /> <br /> परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च॥ 1-131-34<br /> <br /> विमोक्षादानसन्धाने लघुत्वं परमाप सः।<br /> <br /> लाघवं चास्त्रयोगं च न चिरात्प्रत्यपद्यत<br /> <br /> अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाताः कदाचित्कुरुपाण्डवाः॥ 1-131-35<br /> <br /> रथैर्विनिर्ययुः सर्वे मृगयामरिमर्दन।<br /> <br /> तत्रोपकरणं गृह्य नरः कश्चिद्यदृच्छया॥ 1-131-36<br /> <br /> राजन्ननुजगामैकः श्वानमादाय पाण्डवान्।<br /> <br /> तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया॥ 1-131-37<br /> <br /> श्वा चरन्स वने मूढो नैषादिं प्रति जग्मिवान्।<br /> <br /> स कृष्णं मलदिग्धाङ्गं कृष्णाजिनजटाधरम्॥ 1-131-38<br /> <br /> नैषादिं श्वा न[स]मालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके।<br /> <br /> तदा तस्याथ भव[ष]तः शुनः सप्त शरान्मुखे॥ 1-131-39<br /> <br /> लाघवं दर्शयन्नस्त्रे मुमोच युगपद्यथा।<br /> <br /> स तु श्वा शरपूर्णास्यः पाण्डवानाजगाम ह॥ 1-131-40<br /> <br /> तं दृष्ट्वा पाण्डवा वीराः परं विस्मयमागताः।<br /> <br /> लाघवं शब्दवेधित्वं दृष्ट्वा तत्परमं तदा॥ 1-131-41<br /> <br /> प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्चासन्प्रशशंसुश्च सर्वशः।<br /> <br /> तं ततोऽन्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम्॥ 1-131-42<br /> <br /> ददृशुः पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान्।<br /> <br /> न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम्।<br /> <br /> अथैनं परिपप्रच्छुः को भवान्कस्य वेत्युत॥ 1-131-43<br /> <br /> एकलव्य उवाच<br /> <br /> निषादाधिपतेर्वीरा हिरण्यधनुषः सुतम्।<br /> <br /> द्रोणशिष्यं च मां वित्त धनुर्वेदकृतश्रमम्॥ 1-131-44<br /> <br /> वैशम्पायन उवाच<br /> <br /> ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवाः।<br /> <br /> यथावृत्तं वने सर्वं द्रोणायाचख्युरद्भुतम्॥ 1-131-45<br /> <br /> कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन्॥ 1-131-46<br /> <br /> रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत्॥ 1-131-46<br /> <br /> अर्जुन उवाच<br /> <br /> तदाहं परिरभ्यैकः प्रीतिपूर्वमिदं वचः।<br /> <br /> भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्विशिष्टो भविष्यति॥ 1-131-47<br /> <br /> अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान्।<br /> <br /> अन्योऽस्ति भवतः शिष्यो निषादाधिपतेः सुतः॥ 1-131-48<br /> <br /> वैशम्पायन उवाच<br /> <br /> मुहूर्तमिव तं द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्चयम्।<br /> <br /> सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान्।<br /> <br /> ददर्श मलदिग्धाङ्गं जटिलं चीरवाससम्॥ 1-131-49<br /> <br /> एकलव्यं धनुष्पाणिमस्यन्तमनिशं शरान्।<br /> <br /> एकलव्यस्तु तं दृष्ट्वा द्रोणमायान्तमन्तिकात्॥ 1-131-50<br /> <br /> अभिगम्योपसङ्गृह्य जगाम शिरसा महीम्।<br /> <br /> पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः॥ 1-131-51<br /> <br /> निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः।<br /> <br /> ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः॥ 1-131-52<br /> <br /> यदि शिष्योऽसि मे वीर वेतनं दीयतां मम।<br /> <br /> एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम्॥ 1-131-53<br /> <br /> एकलव्य उवाच<br /> <br /> किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः।<br /> <br /> न हि किञ्चिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम॥ 1-131-54<br /> <br /> वैशम्पायन उवाच<br /> <br /> तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति।<br /> <br /> एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम्॥ 1-131-55<br /> <br /> किं प्रयच्छामि भगवनाज्ञापयतु मां गुरुः।<br /> <br /> न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम॥<br /> <br /> वैशंपायनः--<br /> <br /> तमब्रवीत्त्वयाऽङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति॥<br /> <br /> एकलव्यस्तु तच्छ्रत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम्।<br /> <br /> प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च निरतस्सदा॥<br /> <br /> प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च नियतः सदा।<br /> <br /> तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः॥ 1-131-56<br /> <br /> छित्त्वाविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः।<br /> <br /> (स सत्यसन्धं नैषादिं दृष्ट्वा प्रीतोऽब्रवीदिदम्।<br /> <br /> एवं कर्तव्यमिति वा एकलव्यमभाषत॥)<br /> <br /> ततः शरं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत॥ 1-131-57<br /> <br /> न तथा च स शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप।<br /> <br /> ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः॥ 1-131-58<br /> <br /> द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभिभवितार्जुनम्।<br /> <br /> द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतुः॥ 1-131-59<br /> <br /> दुर्योधनश्च भीमश्च सदा संरब्धमानसौ।<br /> <br /> अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत्॥ 1-131-60<br /> <br /> तथाति पुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ।<br /> <br /> युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः॥ 1-131-61<br /> <br /> प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः।<br /> <br /> बुद्धियोगबलोत्साहैः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः॥ 1-131-62<br /> <br /> अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः।<br /> <br /> तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान्॥ 1-131-63<br /> <br /> एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः।<br /> <br /> प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम्॥ 1-131-64<br /> <br /> धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम्।<br /> <br /> तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान्॥ 1-131-65<br /> <br /> द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः।<br /> <br /> कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम्।<br /> <br /> अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत्॥ 1-131-66<br /> <br /> द्रोण उवाच<br /> <br /> शीघ्रं भवन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः।<br /> <br /> भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषवः॥ 1-131-67<br /> <br /> मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम्।<br /> <br /> एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः॥ 1-131-68<br /> <br /> वैशम्पायन उवाच<br /> <br /> ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः।<br /> <br /> सन्धत्स्व बाणं दुर्धष मद्वाक्यान्ते विमुञ्च तम्।<br /> <br /> ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः॥ 1-131-69<br /> <br /> तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः।<br /> <br /> ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम्॥ 1-131-70<br /> <br /> स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ।<br /> <br /> पश्यैनं तं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज॥ 1-131-71<br /> <br /> पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः।<br /> <br /> स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत॥ 1-131-72<br /> <br /> द्रोण उवाच<br /> <br /> पश्यस्येनं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज!।<br /> <br /> पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः॥<br /> <br /> अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वापि प्रपश्यसि।<br /> <br /> तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं वनस्पतिम्॥ 1-131-73<br /> <br /> भवन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनः पुनः।<br /> <br /> तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव॥ 1-131-74<br /> <br /> नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन्।<br /> <br /> ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः॥ 1-131-75<br /> <br /> तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत।<br /> <br /> अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान्।<br /> <br /> तथा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः॥ 1-131-76<br /> <br /> इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि द्रोणशिष्यपरीक्षायामेकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः॥ 131॥</div>

Pṛthvī